Sezaryen Sonrası Normal Doğum (VBAC): Nedir, Nasıl Değerlendirilir?

Sezaryen sonrası normal doğum (VBAC), önceki gebeliğinde sezaryen olmuş bir kişinin sonraki doğumunu vajinal yolla yapmasıdır. Birçok ülkede uygun koşullarda değerlendirilen bir seçenektir; ancak kimin deneyebileceği kişiye özel bir karardır ve önceki kesi tipi, sezaryen sayısı, gebeliğin seyri ve doğum yapılacak kuruluşun olanakları birlikte değerlendirilerek hekim tarafından belirlenir.

Bu sayfa size VBAC'in uygun olup olmadığını söyleyemez. Amacı, hekiminizle yapacağınız görüşmeye hazırlıklı gitmenizi sağlamaktır.

Doğum şekli kararı yalnızca gebeliğinizi izleyen hekim/ebe ekibi tarafından, muayene ve öykünüz değerlendirilerek verilir. İnternetteki genel bilgilere dayanarak doğum planınızı değiştirmeyin.

VBAC nedir?

VBAC, İngilizce 'vaginal birth after cesarean' ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede sezaryen sonrası normal (vajinal) doğum olarak kullanılır.

Süreç iki başlıkla anlatılır: 'denenen doğum' (önceki sezaryenden sonra vajinal doğum için doğum eyleminin başlatılması/izlenmesi) ve sonuç olarak vajinal doğumun gerçekleşmesi. Denenen her doğum vajinal doğumla sonuçlanmaz; doğum sırasında tekrar sezaryen gerekebilir.

'Bir kez sezaryen, hep sezaryen' doğru mu?

Bu ifade, günümüz klinik kılavuzlarının yaklaşımını yansıtmaz. Uluslararası kılavuzlar, uygun koşullardaki kişilerde planlı VBAC ile planlı tekrar sezaryenin birlikte konuşulmasını ve kararın kişiyle paylaşılarak verilmesini önerir.

Bununla birlikte VBAC herkes için uygun değildir. Bazı önceki kesi tipleri, geçirilmiş rahim ameliyatları veya mevcut gebeliğe ait durumlar bu seçeneği gündemden çıkarabilir.

Uygunluk değerlendirmesinde nelere bakılır?

Bu maddeler bir kontrol listesi değil, hekimin bütüncül değerlendirmesinin başlıklarıdır. Ameliyat raporunuza ve önceki doğum kayıtlarınıza ulaşmak, görüşmeyi kolaylaştırır.

• Önceki sezaryendeki rahim kesisinin tipi (ameliyat notunda belirtilir)
• Kaç sezaryen geçirildiği ve önceki doğumların öyküsü
• Daha önce vajinal doğum yapılıp yapılmadığı
• Önceki sezaryenin nedeni ve bu nedenin bu gebelikte de sürüp sürmediği
• Bu gebeliğin seyri: bebeğin duruşu, plasentanın yeri, çoğul gebelik, tahmini bebek ağırlığı
• İki doğum arasındaki süre ve varsa geçirilmiş rahim ameliyatları
• Doğumun yapılacağı kuruluşun acil sezaryen ve sürekli izlem olanakları

Planlı VBAC ile planlı tekrar sezaryen nasıl karşılaştırılır?

Her iki seçeneğin de kendine özgü olası yararları ve riskleri vardır; hangisinin 'daha iyi' olduğu kişiye ve gebeliğe göre değişir. Kılavuzlar bu karşılaştırmanın hasta ile birlikte, anlaşılır biçimde yapılmasını önerir.

Planlı VBAC'te öne çıkan konu başlıkları: doğum sonrası toparlanmanın genellikle cerrahiye göre daha hızlı olması, hastanede kalış süresi ve sonraki gebelikler açısından cerrahi tekrarının azalmasıdır.

Planlı tekrar sezaryende ise tarih planlanabilirliği ve doğum eylemi sırasında acil sezaryene geçme olasılığının ortadan kalkması konuşulur. VBAC denenirken izlenen en önemli nadir durum, önceki kesi hattıyla ilişkili rahim yırtılmasıdır; bu nedenle doğum eylemi sürekli izlem altında ve acil cerrahi imkânı olan kuruluşlarda önerilir.

VBAC denenirken doğum nasıl izlenir?

• Acil sezaryen yapılabilecek donanımlı bir kuruluşta doğum planlanır.
• Doğum eylemi boyunca bebeğin kalp atışları sürekli izlenir.
• Doğumun ilerleyişi ve annenin bulguları yakından değerlendirilir.
• Doğum eyleminin başlatılması (indüksiyon) gerekiyorsa yöntem seçimi ayrıca değerlendirilir.
• Gerekli görülürse doğum sırasında tekrar sezaryen kararı verilebilir.

Hekiminize sorabileceğiniz sorular

• Önceki sezaryenimdeki rahim kesisi hangi tipteydi?
• Benim öykümde VBAC gündeme alınabilir mi, alınamıyorsa nedeni nedir?
• Doğum yapacağım kuruluşta VBAC izlemi ve acil sezaryen imkânı var mı?
• Doğum eyleminin kendiliğinden başlamasını mı bekleyeceğiz?
• Hangi durumlarda planı değiştirip sezaryene geçeriz?

Ne zaman hemen başvurmalısınız?

Önceki sezaryen öykünüz varsa doğum eylemi işaretlerini beklemek yerine, planınızda belirtilen kuruluşa erken haber verin.

• Düzenli ve artan kasılmalar, su gelmesi veya kanama
• Karın bölgesinde ani, şiddetli ya da kasılmalar arasında geçmeyen ağrı
• Eski kesi hattında keskin ağrı hissi
• Bebek hareketlerinde belirgin azalma
• Baş dönmesi, bayılma hissi, kalp çarpıntısı